Kwota wolna od podatku to maksymalny roczny dochód rozliczany według skali, od którego nie płaci się PIT. W 2026 roku wynosi 30 000 zł i pozostaje bez zmian od 2022 roku (po podwyżce z 8 000 zł w Polskim Ładzie). Zapowiadane podniesienie do 60 000 zł zostało odłożone z powodów budżetowych i geopolitycznych.
- Istota i definicja kwoty wolnej
- Kto korzysta z kwoty wolnej
- Historia i ewolucja kwoty wolnej
- Zasada działania: kwota wolna i kwota zmniejszająca
- Struktura PIT w 2026 roku
- Preferencje i szczególne przypadki
- Obietnice podwyższenia kwoty wolnej do 60 000 zł
- Inflacja a realna wartość kwoty wolnej
- Pozycja Polski na tle innych krajów
- Procedury i praktyczne stosowanie
- Wpływ na różne grupy
- Perspektywy zmian i kierunki reform
Istota i definicja kwoty wolnej
Kwota wolna to część dochodu, od której nie nalicza się podatku dochodowego w rozliczeniu według skali. Podatnik z dochodem rocznym do 30 000 zł płaci 0 zł podatku, co pełni funkcję minimalnej ochrony siły nabywczej najniższych dochodów.
Pojęcie „kwoty wolnej” wynika z relacji między kwotą zmniejszającą podatek a najniższą stawką PIT. Obliczenie jest proste: 3 600 zł ÷ 12% = 30 000 zł. Zmiana któregokolwiek z tych parametrów automatycznie zmienia wysokość kwoty wolnej.
Dla szybkiego wglądu w kluczowe parametry 2026:
| Parametr | Wartość 2026 |
|---|---|
| Kwota wolna | 30 000 zł |
| Kwota zmniejszająca podatek | 3 600 zł rocznie (300 zł miesięcznie) |
| Stawka w I progu | 12% |
Kto korzysta z kwoty wolnej
Kwota wolna przysługuje podatnikom rozliczającym się według skali na formularzach PIT-36 lub PIT-37. Poniżej dostępność w zależności od formy opodatkowania:
| Formularz | Forma opodatkowania | Dostęp do kwoty wolnej |
|---|---|---|
| PIT-36 | Skala podatkowa (działalność, najem, inne) | Tak |
| PIT-37 | Skala podatkowa (etat, zlecenie) | Tak |
| PIT-36L | Podatek liniowy 19% | Nie |
| PIT-28 | Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych | Nie |
| PIT-38 | Kapitały pieniężne | Nie |
| PIT-39 | Odpłatne zbycie nieruchomości | Nie |
Pracodawca może stosować 1/12 kwoty zmniejszającej (300 zł) po otrzymaniu oświadczenia PIT-2. Osoby z kilkoma źródłami przychodu mogą wskazać do trzech płatników i podzielić kwotę proporcjonalnie.
Historia i ewolucja kwoty wolnej
Poniższe kamienie milowe pokazują kierunek zmian w Polsce:
- 1993 – pierwsze rozliczenia PIT, kwoty liczone w „starych złotych” z uwagi na hiperinflację;
- 2000–2016 – długotrwałe zamrożenie ok. 3 091 zł, symboliczny wzrost o ok. 800 zł przez 16 lat;
- 2017 – podniesienie do 6 600 zł, pierwszy istotniejszy ruch po latach stagnacji;
- 2018 – kolejne podniesienie do 8 000 zł, nadal poniżej standardów europejskich;
- 2022 – skok do 30 000 zł w Polskim Ładzie, realna ulga dla najniższych dochodów.
Po zmianie z 2022 r. ok. 9 mln osób przestało płacić PIT, a kolejne ~18 mln płaci go mniej. Jednocześnie pierwszy próg wzrósł do 120 000 zł.
Zasada działania: kwota wolna i kwota zmniejszająca
Podatek liczony jest od dochodu i pomniejszany o kwotę zmniejszającą. Dwa najczęściej używane wzory:
dochód do 120 000 zł: podatek = dochód × 12% − 3 600 zł
dochód powyżej 120 000 zł: podatek = 10 800 zł + (dochód − 120 000 zł) × 32%
Przykład dla 20 000 zł: 20 000 × 12% − 3 600 = 2 400 − 3 600 = −1 200 zł → w praktyce 0 zł. Dla 150 000 zł: 10 800 + (150 000 − 120 000) × 32% = 10 800 + 9 600 = 20 400 zł.
Dodatkowo dochody powyżej 1 000 000 zł obciążone są 4% daniną solidarnościową.
Pracownik etatowy otrzymuje miesięcznie wyższe wynagrodzenie netto o 300 zł dzięki kwocie zmniejszającej stosowanej przez płatnika. U przedsiębiorcy rozliczającego się skalą kwota wolna działa narastająco – pierwsza zaliczka pojawia się dopiero po przekroczeniu 30 000 zł dochodu.
Struktura PIT w 2026 roku
Poniżej zestawienie obowiązujących progów i stawek:
| Kategoria | Zakres dochodu (rocznie) | Stawka/kwota | Formuła | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| I – kwota wolna | do 30 000 zł | 0 zł | — | brak podatku |
| II – pierwszy próg | 30 001–120 000 zł | 12% | dochód × 12% − 3 600 zł | efektywnie opodatkowanie ponad 30 000 zł |
| III – drugi próg | powyżej 120 000 zł | 32% | 10 800 zł + (dochód − 120 000) × 32% | stała kwota + 32% od nadwyżki |
| Danina solidarnościowa | powyżej 1 000 000 zł | 4% | 4% × (dochód − 1 000 000) | naliczana niezależnie od skali |
Próg 120 000 zł nie był waloryzowany od 2022 roku, co zwiększa liczbę podatników w stawce 32%.
Preferencje i szczególne przypadki
Najważniejsze preferencje powiązane z kwotą wolną i zwolnieniami przedstawiają się następująco:
- Wspólne rozliczenie małżonków – efektywne podwojenie kwoty wolnej do 60 000 zł dzięki dzieleniu dochodu na pół;
- Osoba samotnie wychowująca dziecko – analogiczne podwojenie do 60 000 zł poprzez preferencyjną formułę rozliczenia;
- PIT-0 dla seniorów – brak podatku od przychodu do 85 528 zł, co łącznie z kwotą wolną daje ok. 115 528 zł bez PIT (przy opłacaniu składek);
- Ulga dla młodych – do 85 528 zł z określonych źródeł bez PIT, co łącznie pozwala nie płacić podatku do ok. 115 528 zł;
- Ulgi prorodzinne – m.in. ulga na dzieci, dla rodzin 4+, dla powracających z zagranicy; możliwe łączenie z kwotą wolną.
Obietnice podwyższenia kwoty wolnej do 60 000 zł
Podwojenie kwoty wolnej było jednym z haseł kampanii 2023. Ministerstwo Finansów oszacowało koszt na 55,9 mld zł w 2026 r., a dla 2024 r. wskazywano spadek dochodów z PIT o ok. 48 mld zł. W świetle wydatków obronnych bliskich 5% PKB realizacja tej obietnicy została odłożona. Deklaracje rządowe z 2024–2025 r. wskazują na brak przestrzeni fiskalnej, także po 2026 r.
Opozycja (m.in. PiS) krytykowała brak wdrożenia i składała projekty ustaw w tym zakresie, które nie uzyskały większości.
Inflacja a realna wartość kwoty wolnej
Brak waloryzacji pomniejsza realną wartość kwoty wolnej – przy wzroście cen ta sama kwota „kupuje” mniej. Jednocześnie nominalne wzrosty płac powodują, że coraz więcej osób przekracza progi podatkowe bez istotnej poprawy realnej siły nabywczej.
Główne konsekwencje braku waloryzacji progów są następujące:
- wzrost odsetka podatników wpadających w stawkę 32%,
- wyższe wpływy budżetowe bez formalnych podwyżek stawek,
- wzrost klina podatkowo-składkowego dla wynagrodzeń średnich i wyższych.
Rozwiązaniem często postulowanym przez ekspertów jest powiązanie progów i/lub kwoty wolnej z inflacją, średnią płacą lub płacą minimalną.
Pozycja Polski na tle innych krajów
Po podwyżce do 30 000 zł (2022 r.) Polska nadal znajduje się poniżej wielu państw UE. Przykładowo w Wielkiej Brytanii tzw. „personal allowance” to ok. 12 570 GBP (w przeliczeniu ok. 60–65 tys. zł), choć tam stawka w pierwszym progu wynosi 20% (w Polsce 12%). Różnice systemowe (inne ulgi, progi, konstrukcje) utrudniają proste porównania.
Procedury i praktyczne stosowanie
Poniżej podstawowe kroki dla pracownika, który chce korzystać z kwoty zmniejszającej podatek:
- Złóż u płatnika oświadczenie PIT-2, aby mógł pomniejszać zaliczki o 300 zł miesięcznie;
- Jeśli masz kilku płatników (np. dwóch pracodawców), wskaż maksymalnie trzech i rozdziel kwotę (np. po 150 zł u dwóch);
- Gdy przewidujesz dochód roczny ≤ 30 000 zł, możesz złożyć oświadczenie o niepobieraniu zaliczek (rozliczysz się w PIT rocznym);
- Zeznanie roczne PIT-36/PIT-37 składasz między 15 lutego a 30 kwietnia roku następnego.
U przedsiębiorców na skali kwota wolna działa narastająco – pierwsza zaliczka na PIT pojawia się dopiero po przekroczeniu 30 000 zł dochodu.
Wpływ na różne grupy
Jak kwota wolna 30 000 zł oddziałuje na wybrane grupy podatników:
- Pracownicy o niskich dochodach – przy płacy minimalnej po 2022 r. często brak PIT, wyraźnie wyższe wynagrodzenie netto;
- Emeryci – świadczenia do okolic 30 000 zł praktycznie bez PIT; dodatkowo pracujący seniorzy z PIT-0 skorzystają nawet do ok. 115 528 zł łącznie;
- Osoby do 26. roku życia – ulga dla młodych + kwota wolna dają do ok. 115 528 zł bez PIT;
- Samotni rodzice – preferencyjne rozliczenie z efektywną kwotą wolną 60 000 zł przynosi znaczące oszczędności;
- Małżonkowie – wspólne rozliczenie podwaja kwotę wolną do 60 000 zł, szczególnie korzystne przy różnicy w dochodach;
- Osoby z dochodem 15–16 tys. zł brutto/mies. – częściej „wpadają” w 32% z powodu braku waloryzacji progu 120 000 zł.
Perspektywy zmian i kierunki reform
Przyszłe modyfikacje zależą od kondycji finansów publicznych i priorytetów budżetowych (m.in. wysokie wydatki obronne). Dyskutowane są m.in.:
- waloryzacja progów i/lub kwoty wolnej wskaźnikami ekonomicznymi,
- wprowadzenie dodatkowych progów pośrednich między 12% a 32%,
- modyfikacje katalogu ulg (młodzi, seniorzy, rodziny, zawody deficytowe).