Czy można zwrócić raz założone buty? Prawo zwrotu towaru używanego

Czy można zwrócić buty noszone jeden raz? Niniejsza analiza pokazuje, że w Polsce co do zasady jest to możliwe w ramach prawa do odstąpienia od umowy zawartej na odległość, ale z ważnym zastrzeżeniem: konsument odpowiada za zmniejszenie wartości rzeczy, jeśli przekroczy granice dozwolonego testu.

Konsument ma ustawowe prawo do odstąpienia od umowy w ciągu 14 dni, jednak rozstrzygające jest rozróżnienie między dozwolonym „testowaniem” a niedozwolonym „używaniem”. Obuwie zajmuje tu szczególne miejsce: do realnej oceny komfortu trzeba je założyć, a krótkie, domowe przymierzenie zwykle nie generuje obowiązku rekompensaty.

Ramy ustawowe prawa odstąpienia od umów na odległość

Podstawą jest art. 27 ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. W przypadku zakupów na odległość konsument ma 14 dni kalendarzowych od otrzymania towaru na odstąpienie bez podania przyczyny.

Zakres tego prawa jest szeroki i wynika z założenia, że kupujący nie mógł wcześniej obejrzeć rzeczy. Ustawa przewiduje jednak wyjątki i obowiązki dotyczące stanu zwracanego towaru.

Dla obuwia kluczowe znaczenie ma art. 34, zgodnie z którym konsument odpowiada za zmniejszenie wartości towaru, jeśli korzystał z niego ponad to, co konieczne do oceny charakteru, cech i funkcjonowania.

Zasady liczenia 14‑dniowego terminu na odstąpienie

Termin 14 dni biegnie od dnia, w którym konsument lub upoważniona osoba otrzymała towar. Następnie konsument ma kolejne 14 dni na odesłanie produktu. Pierwsze 14 dni dotyczy złożenia oświadczenia, a drugie 14 dni – fizycznego odesłania rzeczy.

Dla różnych modeli dostawy początek terminu bywa inny. Najczęstsze scenariusze wyglądają tak:

• przy jednej rzeczy – termin biegnie od dnia jej odbioru,
• przy kilku rzeczach dostarczanych osobno – od odbioru ostatniej rzeczy,
• przy dostawach cyklicznych – od dnia pierwszej dostawy,
• przy odbiorze przez osobę trzecią upoważnioną przez konsumenta – od dnia faktycznego doręczenia tej osobie.

Aby wykazać zachowanie terminu, warto zachować dowody nadania oświadczenia:

• potwierdzenie e‑mail z datą i godziną wysyłki,
• potwierdzenie nadania listu poleconego,
• potwierdzenie nadania przesyłki kurierskiej,
• potwierdzenie z panelu platformy e‑commerce z widocznym timestampem.

Kluczowa zasada prawna – testowanie a używanie towarów

Granica między testowaniem a używaniem decyduje o ewentualnej odpowiedzialności finansowej konsumenta. Konsument nie odpowiada za zwykłe skutki rozsądnego sprawdzenia, ale ponosi odpowiedzialność za ślady ponad konieczny zakres korzystania.

W praktyce (zgodnie z wytycznymi UOKiK i orzecznictwem) za test uznaje się czynności niezbędne do oceny rozmiaru, komfortu i podstawowych cech obuwia. Dopuszczalne działania obejmują:

• wyjęcie z opakowania i przymierzenie w domu,
• przejście kilku kroków po czystej, gładkiej powierzchni,
• krótkie noszenie w pomieszczeniu w celu oceny komfortu,
• sprawdzenie stabilności i dopasowania bez narażania obuwia na zabrudzenia.

Za używanie przekraczające testowanie uznaje się w szczególności:

• wyjście w butach na zewnątrz,
• dłuższe lub powtarzalne noszenie,
• zabrudzenia podeszwy, zamoknięcie lub przemoczenie,
• wyraźne ślady eksploatacji, zagniecenia, przetarcia,
• uszkodzenia mechaniczne wynikające z normalnego użytkowania.

Analogią jest sytuacja w sklepie stacjonarnym: można przymierzyć i przejść kilka kroków, ale nie można w butach wyjść na ulicę.

Orzecznictwo pokazuje też, że nawet niedoskonałe przymierzenie przy odbiorze nie zwalnia sprzedawcy z odpowiedzialności za wady rzeczy. Nawet niedoskonały test przy odbiorze nie zwalnia sprzedawcy z odpowiedzialności za wady towaru.

Szczególne zasady dla obuwia i standard testowania

Obuwie wymaga oceny w ruchu, dlatego przyjmuje się nieco szerszy niż w odzieży zakres testu: domowe przymierzanie na czystej powierzchni przez rozsądny czas (od kilku godzin do nawet kilku dni), o ile nie dochodzi do zabrudzeń i nie widać śladów eksploatacji zewnętrznej.

Kilka dni domowego przymierzania w celu oceny dopasowania może mieścić się w granicach testu, zwłaszcza gdy buty obiektywnie nie spełniają oczekiwań co do rozmiaru i komfortu.

Odpowiedzialność za zmniejszenie wartości – wymogi art. 34

Zgodnie z art. 34 ust. 4 konsument odpowiada za zmniejszenie wartości rzeczy tylko wtedy, gdy korzystał z niej ponad to, co konieczne do oceny. Jeśli sprzedawca nie poinformował prawidłowo o prawie odstąpienia, konsument nie ponosi odpowiedzialności za zmniejszenie wartości.

Sprzedawca, chcąc potrącić kwotę za zużycie, musi to wykazać i rzetelnie wycenić. W praktyce pomocne są następujące dowody i metody:

• dokumentacja fotograficzna śladów zużycia,
• opis konkretnych oznak eksploatacji (zabrudzenia, przetarcia, odkształcenia),
• porównanie wartości towaru w stanie zwróconym z wartością po dopuszczalnym teście,
• odniesienie do cen podobnych modeli w porównywalnym stanie na rynku wtórnym,
• opinia profesjonalna lub rzeczoznawcza przy większych różnicach wartości.

Arbitralne potrącenia „na oko” są kwestionowane przez organy i sądy.

Wymogi proceduralne i dokumentacja przy zwrocie obuwia

Proces zwrotu warto zorganizować tak, by ograniczyć ryzyko sporu. Oto praktyczna lista działań:

• złóż oświadczenie o odstąpieniu w ciągu 14 dni od otrzymania towaru,
• zachowaj dowód złożenia oświadczenia (e‑mail, list, kurier, potwierdzenie z platformy),
• odeślij obuwie w ciągu kolejnych 14 dni, zachowując dowód nadania,
• zadbaj o stan butów zgodny z testem domowym (czyste, bez śladów eksploatacji zewnętrznej),
• dołącz oryginalne opakowanie, jeśli to możliwe,
• wykonaj zdjęcia stanu butów przed wysyłką,
• archiwizuj korespondencję ze sprzedawcą (wiadomości, daty, załączniki).

Dobrym nawykiem jest wykonanie zdjęć stanu butów przed wysyłką, co ułatwia rozstrzyganie ewentualnych sporów.

Przykłady z praktyki ilustrujące granice dopuszczalnych zwrotów

Sądy i rzecznicy konsumentów podkreślają, że do realnej oceny dopasowania trzeba buty założyć, a rozsądne domowe przymierzenie mieści się w granicach testu. Gdy obuwie nosi minimalne ślady typowe dla domowego sprawdzenia, odmowa przyjęcia zwrotu albo wysokie potrącenia są nieuzasadnione.

Utrwalony standard brzmi: buty można nosić w domu przez rozsądny czas, aby ocenić ich przydatność, bez ryzyka odpowiedzialności za zmniejszenie wartości.

Obowiązki sprzedawcy – wykazanie nadmiernego używania i wyliczenie potrąceń

Jeśli sprzedawca uznaje, że stan zwracanych butów przekracza testowanie, spoczywa na nim istotny ciężar dowodu. Dobre praktyki obejmują:

• niezwłoczne zdjęcia stanu obuwia po otrzymaniu zwrotu,
• szczegółowy opis śladów wraz z lokalizacją i skalą,
• transparentną metodologię wyceny różnicy wartości (rynki wtórne, oferty porównawcze),
• przedstawienie konsumentowi dokumentacji i planowanego potrącenia przed rozliczeniem,
• sięgnięcie po opinię profesjonalną w razie większych sporów.

Arbitralne lub zawyżone potrącenia często kończą się interwencją organów albo przegraną w sporze.

Obuwie kupione z rozbieżnościami rozmiaru i wadami jakościowymi

Gdy problemem jest niezgodność z umową (np. rozmiar inny niż zamówiony) lub wada, stosuje się reżim rękojmi/niezgodności, a nie odstąpienia. Drobnym śladom testu służącym wykazaniu wady nie można przypisywać „używania ponad test”.

Sprzedawca odpowiada za wady niezależnie od tego, czy konsument przymierzył dokładnie obie sztuki przy odbiorze, o ile wada ma charakter produkcyjny lub jakościowy.

Wydłużone terminy zwrotu i polityki dobrej woli sprzedawców

Wielu sprzedawców oferuje dobrowolnie wydłużone terminy (30, 60, 90 dni). Obowiązują te same zasady rozróżnienia testowania i używania – zmienia się jedynie długość okresu na decyzję.

Coraz popularniejsze są także wirtualne przymiarki (AR) oraz programy home try‑on, które pomagają ograniczyć liczbę zwrotów, choć nie zastępują fizycznej oceny komfortu.

Instytucje ochrony konsumentów i mechanizmy rozwiązywania sporów

Jeśli kontakt ze sprzedawcą nie przynosi efektu, konsument ma do dyspozycji bezpłatne wsparcie i procedury polubowne:

• Rzecznik konsumentów – porady i interwencje,
• stałe polubowne sądy konsumenckie przy Inspekcji Handlowej – szybsze i tańsze rozstrzygnięcia,
• Europejskie Centrum Konsumenckie – pomoc w sprawach transgranicznych w UE,
• postępowanie cywilne – ścieżka ostateczna, gdy inne metody zawiodą.