WSTE

Świadczenie postojowe stanowiło jedno z kluczowych narzędzi wsparcia dla przedsiębiorców i osób wykonujących umowy cywilnoprawne podczas pandemii COVID-19 w Polsce. W związku ze zmianami stanu epidemii oraz upływem terminów przewidzianych w przepisach otoczenie prawne tego świadczenia uległo istotnym modyfikacjom.

Zawartość

Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie aktualnego stanu prawnego dotyczącego świadczeń postojowych oraz wyszczególnienie różnic między świadczeniem postojowym jako pomocą pandemiczną a wynagrodzeniem postojowym przysługującym pracownikom na mocy Kodeksu pracy.

Niniejsza analiza omawia historyczne tło zmian regulacyjnych, warunki przyznawania, wysokości świadczeń, procedury aplikacyjne oraz modyfikacje przepisów wchodzące w życie w 2026 roku, ze szczególnym uwzględnieniem zmian dotyczących stażu pracy i uprawnień pracowniczych.

Ewolucja świadczenia postojowego – od wprowadzenia do wygaśnięcia pomocy pandemicznej

Świadczenie postojowe wprowadzono jako element Tarczy Antykryzysowej w 2020 roku, kiedy pandemia COVID-19 zachwiała ciągłością działalności gospodarczej.

Program zapewniał finansowe wsparcie osobom prowadzącym działalność gospodarczą oraz wykonującym umowy cywilnoprawne, które doświadczyły przestoju wskutek ograniczeń epidemicznych.

Wypłacane kwoty wynosiły 2080 zł lub 1300 zł, mając zrekompensować utratę przychodów.

Poniżej najważniejsze daty i terminy związane z zakończeniem programu:

  • 20 marca 2020 – wprowadzenie stanu epidemii w Polsce;
  • 16 maja 2022 – zniesienie stanu epidemii i początek biegu terminu na złożenie ostatnich wniosków;
  • 16 sierpnia 2022 – upływ trzymiesięcznego terminu na wnioski o świadczenie postojowe;
  • 1 lipca 2023 – zniesienie stanu zagrożenia epidemicznego i ostateczne zamknięcie wsparcia pandemicznego.

Charakterystyka świadczenia postojowego jako pomocy pandemicznej

Adresatami świadczenia były trzy główne grupy odbiorców. Dla zachowania przejrzystości przedstawiamy je poniżej:

  • przedsiębiorcy – osoby prowadzące działalność gospodarczą zgodnie z Prawem przedsiębiorców;
  • wykonawcy umów cywilnoprawnych – osoby na umowach zlecenia, o dzieło, agencyjnych i pokrewnych;
  • podmioty z wybranych branż – przedsiębiorcy o określonych kodach PKD objęci specjalnymi zasadami i limitami wypłat.

Podstawowa kwota świadczenia wynosiła 2080 zł (80% minimalnego wynagrodzenia w 2020 r.), a dla przedsiębiorców na karcie podatkowej, zwolnionych z VAT – 1300 zł. Świadczenie nie podlegało opodatkowaniu PIT.

Warunki dla przedsiębiorców obejmowały m.in. następujące przesłanki:

  • rozpoczęcie działalności przed 1 kwietnia 2020 r. – aby wykazać spadek przychodów w związku z COVID-19;
  • przestój lub spadek przychodów o min. 15% – w stosunku do poprzedniego miesiąca albo zawieszenie działalności po 31 stycznia 2020 r.;
  • status pobytowy – obywatelstwo polskie lub prawo legalnego pobytu na terytorium RP;
  • brak poprawy sytuacji – przy kolejnych wypłatach wymagane oświadczenie o niepoprawieniu sytuacji materialnej;
  • spełnienie kryteriów branżowych (jeśli dotyczy) – właściwy kod PKD w datach referencyjnych.

Od 1 lipca 2022 roku wypłata świadczenia dla przedsiębiorców stała się pomocą de minimis, wymagając oświadczenia o wielkości uzyskanej pomocy w ostatnich trzech latach podatkowych.

Rozróżnienie: świadczenie postojowe a wynagrodzenie postojowe

Różnice pomiędzy pomocowym świadczeniem postojowym a wynagrodzeniem postojowym z Kodeksu pracy prezentujemy w formie zestawienia:

Aspekt Świadczenie postojowe (pandemiczne) Wynagrodzenie postojowe (Kodeks pracy)
Podstawa prawna Tarcza Antykryzysowa i akty wykonawcze art. 81 Kodeksu pracy
Charakter czasowa pomoc publiczna związana z COVID-19 trwałe uprawnienie pracownicze, niezależne od pandemii
Adresaci przedsiębiorcy i wykonawcy umów cywilnoprawnych pracownicy na umowie o pracę
Warunek przyznania przestój i spadek przychodów spowodowany COVID-19 gotowość do pracy i przeszkoda po stronie pracodawcy (nie przyczyny ekonomiczne)
Wysokość 2080 zł lub 1300 zł (warianty dla niskich przychodów) 100% stawki (mies./godz.) lub 60% przy składnikach zmiennych; nie mniej niż płaca minimalna (4806 zł w 2026 r.)
Okres obowiązywania wnioski do 16 sierpnia 2022 r. obowiązuje stale
Opodatkowanie bez PIT zgodnie z ogólnymi zasadami wynagradzania i opodatkowania

Kategorie beneficjentów świadczenia postojowego – przedsiębiorcy i umowy cywilnoprawne

Uprawnionymi były osoby prowadzące działalność gospodarczą, które spełniły warunki czasowe i przychodowe. Preferencje przewidziano dla branż turystycznej i gastronomicznej. W przypadku zawieszenia działalności po 31 stycznia 2020 r. warunek spadku przychodów nie obowiązywał.

Drugą kategorię stanowili wykonawcy umów cywilnoprawnych (zlecenie, o dzieło, agencyjne). Obowiązywały analogiczne wymogi czasowe (umowa zawarta przed 1 kwietnia 2020 r.) oraz brak możliwości wykonywania umów z powodu przestoju. Dla osób o niskich przychodach świadczenie mogło odpowiadać faktycznym przychodom, o ile nie przekraczały one 1299,99 zł.

Trzecią kategorię tworzyli przedsiębiorcy z wybranych branż (według PKD) z rozszerzonymi limitami wypłat – np. hotele (55.10.Z), restauracje (56.10.A), agenci turystyczni (79.11.A) oraz inne usługi turystyki i rekreacji.

Procedury aplikacyjne i dokumentacja wymagana

Ostatecznie wnioski składano wyłącznie elektronicznie za pośrednictwem PUE ZUS.

Najczęściej używane formularze obejmowały:

  • RSP-D – wniosek o pierwsze świadczenie dla przedsiębiorcy;
  • RSP-DK – wniosek o kolejne świadczenia dla przedsiębiorcy;
  • RSP-C – wniosek dla wykonawców umów cywilnoprawnych;
  • RSP-CK – wniosek o kolejne świadczenia dla wykonawców umów cywilnoprawnych;
  • RSP-DD7 – formularz dla branż objętych szczególnymi regulacjami.

We wnioskach wymagano także kluczowych oświadczeń i danych:

  • oświadczenie o pomocy de minimis – informacja o otrzymanej pomocy w ostatnich 3 latach podatkowych;
  • RFD – formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis;
  • dane identyfikacyjne – podstawowe dane osobowe i biznesowe niezbędne do weryfikacji uprawnień.

Termin złożenia wniosku upływał po 3 miesiącach od zniesienia stanu epidemii (tj. 16 sierpnia 2022 r.). Przewidziano możliwość wycofania lub korekty wniosku – według zasad obowiązujących w dacie jego złożenia.

Wysokości świadczeń i warianty przyznawania

Podstawowa wysokość świadczenia wynosiła 2080 zł, a dla przedsiębiorców rozliczających kartę podatkową i zwolnionych z VAT – 1300 zł. Dla umów cywilnoprawnych o niskich przychodach wypłata mogła odpowiadać faktycznym wynagrodzeniom do 1299,99 zł.

Liczba wypłat zależała od branży: dla większości – do 3 razy, dla najbardziej dotkniętych – 4–5 razy, przy zachowaniu co najmniej miesięcznych odstępów między wypłatami.

Uzyskanie kolejnego świadczenia wymagało oświadczenia, że sytuacja materialna nie uległa poprawie względem poprzedniego wniosku.

Świadczenia branżowe i rozróżnienia sektorowe

Specjalne regulacje dotyczyły sektorów szczególnie dotkniętych pandemią (turystyka, gastronomia, rekreacja, kultura). Warianty branżowe uznawały zróżnicowaną skalę strat w poszczególnych sektorach.

Przykładowo, przedsiębiorcy prowadzący hotele (55.10.Z) mogli uzyskać do 3 wypłat w regulacjach pierwotnych, a następnie dodatkowe 2 po zmianie rozporządzeń; podobnie w gastronomii. Agenci turystyczni (79.11.A) i przewodnicy (79.90.A) – do 3 świadczeń. Niektóre branże usługowe (np. fryzjerstwo 96.02.Z, pozostała działalność 96.09.Z) – tylko jednokrotnie.

Warunkiem było posiadanie właściwego kodu PKD w datach referencyjnych (np. 30 listopada 2020 r., 31 marca 2021 r.); późniejsze zmiany nie były uwzględniane.

Warunki materialne i sytuacja finansowa beneficjentów

Poza wymogami formalnymi, świadczenia nie przysługiwały podmiotom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej na 31 grudnia 2019 r. Kluczowe wyłączenia obejmowały:

  • przesłanki upadłości – spełnianie warunków do ogłoszenia upadłości lub trwające postępowanie;
  • pomoc na ratowanie – brak spłaty wcześniej otrzymanej pomocy lub objęcie restrukturyzacją;
  • niewypłacalność – ograniczenia wynikające z zasad pomocy de minimis i zakazu subsydiowania podmiotów niewypłacalnych.

Beneficjenci musieli posiadać obywatelstwo RP lub prawo legalnego pobytu w Polsce.

Zmiana statusu epidemii i konsekwencje dla beneficjentów

Zniesienie stanu epidemii 16 maja 2022 r. uruchomiło trzy miesięczny okres na złożenie ostatnich wniosków. Ostateczny termin upłynął 16 sierpnia 2022 r.

Po zniesieniu stanu zagrożenia epidemicznego 1 lipca 2023 r. wsparcie pandemiczne wygasło – nie można już ubiegać się o świadczenia postojowe związane z COVID-19.

Wybrane zwolnienia i ulgi covidowe obowiązywały tylko do końca miesiąca zniesienia stanu epidemii; z końcem 2022 r. wygasły zwolnienia pracownicze z ustawy covidowej.

Wynagrodzenie postojowe w Kodeksie pracy – regulacje obowiązujące w 2026 roku

W 2026 roku wciąż obowiązuje kluczowa zasada art. 81 Kodeksu pracy: wynagrodzenie postojowe przysługuje pracownikowi gotowemu do pracy, który nie może jej wykonywać z przyczyn leżących po stronie pracodawcy.

Wzrost płacy minimalnej do 4806 zł brutto przekłada się na minimalny poziom wynagrodzenia postojowego. Przy stałej stawce miesięcznej/godzinowej wypłaca się 100% wynagrodzenia; przy składnikach zmiennych (prowizja, akord) – 60%, lecz zawsze co najmniej 4806 zł.

Podczas przestoju pracodawca może powierzyć inną odpowiednią pracę, z wynagrodzeniem nie niższym niż postojowe; czas przestoju wlicza się do czasu pracy.

Zmiany w regulacjach pracy na 2026 rok – staż i uprawnienia pracownicze

Do stażu pracy mogą być wliczane okresy pracy na podstawie umów cywilnoprawnych (zlecenia, o dzieło, agencyjne), także wstecznie – jeśli opłacano składki na ubezpieczenia społeczne.

Najważniejsze skutki dla pracowników wynikające z doliczenia stażu przedstawiają się następująco:

  • wymiar urlopu – możliwość przejścia do wyższego progu urlopowego;
  • okresy wypowiedzenia – potencjalne wydłużenie z tytułu dłuższego stażu;
  • dodatki stażowe i nagrody jubileuszowe – większa dostępność i wyższe progi;
  • odprawy – wzrost baz do obliczeń, przy czym maksymalna odprawa w 2026 r. to 72 090 zł.

Odszkodowania i świadczenia dla pracowników – wzrost gwarancji prawnych

Podniesiono minimalne progi odszkodowań za naruszenia praw pracowniczych:

  • naruszenie zasady równego traktowania, mobbing, dyskryminacja – nie mniej niż 4806 zł;
  • kumulacja naruszeń – nie mniej niż 57 672 zł (dwunastokrotność płacy minimalnej);
  • większe uprawnienia PIP – mandaty do 5000 zł (pojedyncze) i do 10 000 zł (powtarzające się naruszenia).

Zwolnienia lekarskie i zasiłki chorobowe – nowe zasady na 2026 rok

Wprowadzono większą elastyczność przy łączeniu zasiłku chorobowego z aktywnością zawodową.

  • praca u innego pracodawcy – dopuszczalna podczas pobierania zasiłku, jeśli nie koliduje z leczeniem;
  • utrata zasiłku – gdy pracownik wykonuje pracę zarobkową podczas zwolnienia lub działa wbrew zaleceniom lekarza;
  • łączenie zwolnienia i pracy – możliwe u różnych pracodawców, o ile nie narusza procesu leczenia.

Procedury kontroli i sankcje dla pracodawców

W 2026 roku wzmocniono narzędzia nadzorcze i egzekucyjne Państwowej Inspekcji Pracy.

  • natychmiastowa wykonalność – decyzja inspektora PIP podlega wykonaniu od dnia wydania;
  • współpraca organów – inspektorzy PIP działają z ZUS i KAS, możliwe kontrole zdalne;
  • wyższe sankcje – maksymalnie do 90 000 zł w przypadku poważnych naruszeń.

Składki ZUS i podatki dla przedsiębiorców – zmiany w 2026 roku

Wyższa płaca minimalna 4806 zł brutto podnosi koszty pracy, w tym składki ZUS przedsiębiorców.

  • Mały ZUS Plus – preferencja dostępna maksymalnie przez 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy prowadzenia działalności;
  • składka zdrowotna – naliczana od zmiennej podstawy, zależnej od dochodu w trakcie roku;
  • skala podatkowa – limit odliczenia składki zdrowotnej do 14 100 zł rocznie;
  • ryczałt – możliwość zmniejszenia przychodu o 50% zapłaconych składek zdrowotnych.

Krajowy System e‑Faktur (KSeF) – obowiązki od 2026 roku

Cyfryzacja rozliczeń VAT obejmie wszystkich podatników według następującego harmonogramu:

  • 1 lutego 2026 r. – obowiązek dla przedsiębiorstw o rocznych obrotach powyżej 200 mln zł;
  • 1 kwietnia 2026 r. – obowiązek dla pozostałych podmiotów;
  • 2026 r. – okres abolicji bez kar za błędy i opóźnienia;
  • efekty – szybszy obieg dokumentów, łatwiejsza kontrola VAT, krótszy czas zwrotu podatku.